Zastanawiasz się, dlaczego Twoje dziecko przekręca głoski albo mówi w sposób trudny do zrozumienia? A może ktoś z bliskich zauważył, że Twoja pociecha „śmiesznie” mówi, ale nie potrafi wskazać, co dokładnie jest nie tak? Jeśli te sytuacje brzmią znajomo, warto dowiedzieć się więcej o dyslalii. Jest to jedno z najczęściej występujących zaburzeń mowy u dzieci. Choć może brzmieć poważnie, nie jest czymś, czego należy się bać. Najważniejsze to wiedzieć, na co zwrócić uwagę i kiedy zgłosić się do specjalisty.
Czym jest dyslalia i jak się objawia?
Dyslalia to zaburzenie artykulacji, czyli nieprawidłowa wymowa jednej lub kilku głosek. W praktyce oznacza to, że dziecko może pomijać, przestawiać, zniekształcać lub zastępować trudne dla niego dźwięki innymi, łatwiejszymi. Przykładowo: zamiast „rower” mówi „lowel” albo „jowek”.
Wbrew pozorom, dyslalia nie jest wyłącznie domeną dzieci. Może dotyczyć także dorosłych, zwłaszcza jeśli zaburzenie nie zostało wcześniej zdiagnozowane i skorygowane. Zdarza się, że problem pojawia się także na skutek uszkodzeń neurologicznych czy wypadków. Jednak najczęściej mamy do czynienia z tzw. dyslalią rozwojową, która ujawnia się we wczesnym dzieciństwie, kiedy dziecko dopiero uczy się mówić.
Nie każda nieprawidłowa wymowa to od razu dyslalia. W pierwszych latach życia dzieci często tworzą własne wersje słów, eksperymentują z językiem, a wiele dźwięków pojawia się stopniowo. Istotne jest jednak to, by pewne etapy rozwoju mowy przebiegały w określonym czasie. Gdy coś wyraźnie odbiega od normy, to sygnał, że warto przyjrzeć się sprawie bliżej.
Diagnostyka dyslalii. Jak wygląda i czego się spodziewać?
Jeśli zauważysz, że dziecko ma trudności z wymawianiem konkretnych głosek lub jego mowa budzi niepokój, warto umówić się na konsultację z logopedą. Diagnostyka dyslalii to proces, który nie kończy się na „szybkim przesłuchaniu dziecka”. Jest to dużo bardziej wnikliwe działanie i bardzo potrzebne.
Pierwszym krokiem w diagnostyce jest wywiad z rodzicem lub opiekunem. Logopeda zapyta o przebieg ciąży, poród, etapy rozwoju dziecka, występujące choroby, a także o to, kiedy pojawiły się pierwsze słowa i zdania. Następnie przychodzi czas na badanie samego dziecka. Tu logopeda sprawdza nie tylko, jak dziecko mówi, ale też jak funkcjonuje jego aparat artykulacyjny, czyli język, wargi, podniebienie czy zęby.
Często wykonuje się też tzw. próbę słuchu fonemowego, chodzi o to, czy dziecko dobrze słyszy różnice między głoskami. Czasami konieczne są dodatkowe konsultacje: z foniatrą, ortodontą, a nawet laryngologiem.
Kiedy najlepiej zgłosić się do specjalisty?
Rodzice często pytają: „czy nie jest za wcześnie?”, albo przeciwnie, „czy nie przegapiliśmy momentu?”. I jedno, i drugie pytanie jest w pełni zrozumiałe. Na szczęście logopedia to dziedzina, która opiera się na konkretnych normach rozwojowych. Wiadomo, w jakim wieku dziecko powinno wymawiać daną głoskę – na przykład „s”, „z”, „c” i „dz” pojawiają się wcześniej niż „sz”, „ż”, „cz” i „dż”.
Jeśli więc Twoje trzyletnie dziecko mówi „tok” zamiast „kot” może to być naturalne. Jednak jeśli pięciolatek wciąż nie mówi „r” albo mówi „siama” zamiast „sama”, to już sygnał, że warto porozmawiać z logopedą. Im wcześniej wykryjesz problem, tym łatwiej będzie go skorygować. Nie czekaj aż „samo przejdzie”, bo nie zawsze tak się dzieje.
Co dalej, czyli jak wygląda terapia dyslalii?
Po diagnozie przychodzi czas na działanie. Terapia logopedyczna to nie tylko ćwiczenia w gabinecie, a także praca w domu. Ważne, by dziecko miało szansę utrwalać nowe nawyki, a rodzice byli aktywnym wsparciem w tym procesie.
Terapia dyslalii opiera się na prostych, ale systematycznych ćwiczeniach, które są dostosowane do wieku i możliwości dziecka. Zaczyna się od nauki prawidłowego układu narządów mowy, potem wprowadza się odpowiednie głoski, a na końcu – ich użycie w sylabach, słowach, zdaniach. Brzmi jak plan?
Nie bój się logopedy – to nie „strażnik poprawnej mowy”, ale sojusznik, który pomoże Twojemu dziecku mówić wyraźnie i pewnie. A gdy dziecko zacznie poprawnie wymawiać „żółty żuk” – radość będzie nie tylko jego, ale i Twoja.